Trường THPT Mạc Đĩnh Chi – Hải Dương được thành lập năm 1979, tiền thân là trường cấp III Hợp Tiến, đến năm 1982 trường được đổi tên và vinh dự mang tên Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi.
Đến nay, trường trải qua 36 năm xây dựng và phát triển; đã có 33 khóa học sinh tốt nghiệp. Được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, nhân dân địa phương, Hội cha mẹ học sinh cùng với sự nỗ lực phấn đấu của các thế hệ thày và trò, vị thế của trường THPT Mạc Đĩnh Chi – Hải Dương ngày càng được nâng tầm.
Từ sự vượt khó để vươn lên đến nay, nhà trường có nhiều học sinh là Phó Giáo sư, Tiến sĩ, cán bộ khoa học, sĩ quan quân đội, công an cao cấp, bác sĩ, nhà báo, nhà giáo, Giám đốc doanh nghiệp thành đạt,… trên khắp mọi miền tổ quốc. Đáng quý hơn cả, các thày cô giáo đã nghỉ hưu hay chuyển công tác đều luôn dành tình cảm đặc biệt với ngôi trường đã có một thời gắn bó. Nhiều khóa học sinh ra trường tổ chức hội khóa, họp lớp. Các em đã chọn chính ngôi trường xưa của mình làm địa chỉ về nguồn để gặp mặt và di dưỡng tinh thần truyền thống của Hội Cựu học sinh THPT Mạc Đĩnh Chi. Điều đó chứng tỏ rằng, dù các em có tỏa đi muôn phương công tác, làm ăn, sinh sống, xa quê hương, người thân, gia đình, thày cô, bạn bè song trong tâm thức của các em, ngôi trường THPT Mạc Đĩnh Chi – Hải Dương luôn là chốn đi về, là nơi nuôi dưỡng tâm hồn các em. Nếu một góc lòng các em dành cho mảnh đất, nơi mình đang công tác và sinh sống thì một góc lòng còn lại các em vẫn dành trọn tình yêu cho ngôi trường xưa của mình. Đấy là niềm tự hào mà thế hệ các thày cô giáo sẽ luôn ghi nhận và cảm thấy ấm lòng hơn bao giờ hết.
Với cái nhìn toàn cảnh, chúng ta thấy ngôi trường ngày càng khang trang, bề thế; đội ngũ nhà giáo ngày càng hùng hậu; các em học sinh ngày càng chăm ngoan, thành đạt; tình cảm thày trò ngày càng gắn bó sâu sắc, nhưng hình như vẫn còn một khoảng trống trong suy nghĩ của cả thày và trò bởi bao nỗi trăn trở, day dứt. Đã 30 năm trôi qua, kể từ khi trường được vinh dự mang tên Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi nhưng lại chưa có điều kiện để xây dựng tượng đài danh nhân trong khuôn viên nhà trường. Năm 2012, lãnh đạo nhà trường đã quyết tâm và lên kế hoạch xây dựng tượng đài. Biết được ý định và sự trăn trở của lãnh đạo nhà trường, thầy Vũ Trung Kiên, lúc đó là Chủ tịch Công đoàn và cũng là Cựu học sinh cùng tập thể lớp A khóa 1991- 1994 xin nhận đặt tượng danh nhân bằng đá xanh nguyên khối ở Ninh Bình để kính tặng. Đấy là một phần động lực để tập thể cán bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường thực hiện tâm nguyện.
Trước khi thống nhất hình thức tạc tượng danh nhân, nhà trường đã cử thầy Nguyễn Duy Cộng (PHT) và thầy Vũ Trung Kiên (Chủ tịch CĐ) về trường THPT Mạc Đĩnh Chi – Hải Phòng thăm và tham khảo tượng đài. Trên cơ sở nghiên cứu chân dung tượng cụ ở đền thờ Long Động – Nam Sách, ở trường THPT Mạc Đĩnh Chi - thành phố Hồ Chí Minh và trường THPT Mạc Đĩnh Chi - Hải Phòng, lãnh đạo nhà trường cùng với lớp A khóa 1991- 1994 đã quyết định tạc tượng Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi toàn thân . Đầu của tượng danh nhân không đội mũ cánh chuồn như khi đang đương triều, mà búi tóc, tay cầm quyển sách mang ý nghĩa biểu đạt khi cụ cáo quan về mở trường dạy học tại quên nhà (nay vẫn còn di tích Trạng nguyên Cổ đường tại thôn Linh Khê- xã Thanh Quang, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương). Bức tượng danh nhân tạc như vậy sẽ tạo được cảm quan thẩm mĩ, có ý nghĩa sâu sắc với tất cả các thế hệ thầy và trò, với ngôi trường vinh dự mang tên ông.
Ngày 10/11/2012, nhà trường mở cuộc Hội thảo xây dựng tượng đài Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi. Tới dự có các thầy lãnh đạo nhà trường, nguyên là lãnh đạo nhà trường, đại diện Mạc tộc Hải Dương, đại diện Ban quản lý di tích đền thờ Long Động, đại diện Hội cha mẹ học sinh, đại diện Hội cựu học sinh. Hội thảo đã có nhiều ý kiến đóng góp về hình thức xây dựng Đài, địa điểm đặt Đài và nội dung văn bia công trạng của danh nhân do thầy Nguyễn Văn Hưng - Trưởng ban biên soạn trực tiếp soạn thảo. Nội dung văn bia đã được Ông Tăng Bá Hoành – Chủ tịch Hội khoa học lịch sử Hải Dương thẩm định.
Sau cuộc Hội thảo, trường đã làm văn bản đề nghị Sở văn hóa Thể thao và Du lịch, Sở GD&ĐT, UBND huyện Nam Sách cho phép trường xây dựng tượng đài Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi.
Tượng Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi được tạc toàn thân cao 1,60m bằng đá xanh nguyên khối, hướng nhìn ra phía Đông. Phần Đài được thiết kế làm 5 bậc, chính giữa đài có trụ làm bệ đỡ phần tượng. Tổng diện tích phần Đài tính từ bậc thứ nhất tiếp giáp mặt đất rộng 49m2, chính giữa bậc thứ tư đặt lư hương đồng, hai bên mặt tiền của Đài là Bia ghi công trạng danh nhân và Bia ghi công đức của các tập thể, cá nhân có lòng hảo tâm. Cùng với việc xây dựng phần Đài, Công ty Cổ phần gốm Chu Đậu tài trợ xây dựng bức phù điêu Hoa sen trong giếng ngọc cao 4,1m, rộng 7,9m. Bức phù điêu biểu tượng cho tâm hồn, cốt cách thanh cao của bậc Tiền nhân. Kinh phí xây dựng tượng đài được huy động từ nguồn xã hội hóa. Sau khi hoàn thành tượng đài, nhà trường đã sắm hoa lễ và mời Sư thầy chùa Thanh Mai về làm thủ tục hô thần nhập tượng. Lễ hô thần nhập tượng diễn ra trang nghiêm và thành kính, có sự chứng kiến của Ban giám hiệu, đại diện Công đoàn và Đoàn thanh niên, đại diện Hội Cựu học sinh các khóa. 
Ngày 8 tháng 2 năm Quý Tỵ (2013), tượng đài Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi được khánh thành. Lễ khánh thành đã được thầy Trần Khoa (PHT) – Trưởng Ban tổ chức cùng Ban TV Đoàn trường xây dựng một kịch bản chi tiết, công phu nên buổi Lễ diễn ra rất trang trọng, hoành tráng và thực sự ấn tượng. Công trình tượng đài vừa mang ý nghĩa văn hóa tâm linh vừa có ý nghĩa giáo dục về truyền thống đạo lí: Uống nước nhớ nguồn, noi gương và học tập Tiền nhân của các thế hệ thày và trò nhà trường. Như vậy, khoảng trống suốt 30 năm qua các thế hệ thày và trò nhà trường vẫn để ngỏ với bao nỗi trăn trở, day dứt thì giờ đây, khoảng trống đó đã được đắp đầy, tâm nguyện của chúng ta đã hoàn thành, lòng chúng ta thảnh thơi, thư thái, không còn cảm thấy hổ thẹn với bậc Tiền nhân.
Trong buổi lễ khánh thành, các thế hệ thày và trò nhà trường đã nhắc nhở nhau phải trân trọng, bảo vệ, gìn giữ tượng đài Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi bền vững với thời gian và trở thành biểu tượng thiêng liêng trong tâm thức của các lớp hậu sinh. Và kể từ ngày 8 tháng 2 năm Quý Tỵ (2013), ngày khánh thành tượng đài và cũng là gần với ngày mất Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi (ngày10/2 ÂL) đã trở thành ngày truyền thống hàng năm của nhà trường, nhằm tri ân, tưởng niệm đến bậc hiền tài đất Việt, người con ưu tú của quê hương Nam Sách - Hải Dương.
NGUYỄN VĂN HƯNG